Vanavond op tv: Grunberg en zijn moeder in een meeslepende documentaire
Recensie
Arnon Grunberg (nu 49, in de vijf jaar oude documentaire 44) houdt weer van zijn moeder, blijkt in Moeder & Grunberg van filmmakers Pascalle Bonnier. Arnon, een van Nederlands grootste auteurs, schreef eerder in zijn debuutroman Blauwe Maandagen (1994) dat zijn moeder geen zoon meer heeft.
woensdag 11 maart 2020, 03:00
Twintig jaar later strijkt hij Hannelore Grunberg-Klein veelvuldig over het haar, geeft hij kusjes en masseert hij liefdevol haar schouders. ‘Arntje, mijn ezeltje’, noemt moeder Grunberg hem liefkozend. Daarop zegt Arnon steevast tegen zijn moeder (achterin de tachtig): ‘maidele’, Jiddisch voor mooie meid.
De familie Grunberg is Joods en komt oorspronkelijk uit Duitsland. Moeizaam komt een gesprek op gang over de oorlogsjaren, waarin Hannelore haar beide ouders verloor. Als dertienjarig meisje weet ze kamp Westerbork en Auschwitz te overleven. De Duitsers behandelden haar goed, omdat ze er jong en leuk uitzag, vertelt ze.
Tekst loopt door onder de advertentie
Terug naar Arnon, die als achttienjarige jongen aan zijn ‘overheersende’ ouders uit Amsterdam ‘ontsnapt’ om acteur te worden. Dat mislukt, maar Arnon breekt in New York wel door als schrijver.
Bijna dertig jaar later woont hij weer bij zijn moeder om een boek over haar te schrijven en zich samen met haar te laten filmen. Ook een stoeipartij met zijn petekind Mayu komt in beeld. In zijn privéleven liet Arnon de pers zelden zo dichtbij komen.
Net als die van Arnon zelf, is Hannelores persoonlijkheid haast ongrijpbaar. Een vrouw met humor, maar tegelijk met een oorlogstrauma. De vele vragen van haar zoon beantwoordt ze kort. Stiltes en emotionele telefoongesprekken wisselen elkaar af. Arnon bekent het moeilijk te vinden diepgaande gesprekken met zijn moeder te voeren. ‘Ik kan niet dingen over mijn leven met haar delen. Je maakt jezelf onnodig kwetsbaar door dat te doen, dus hoe minder hoe beter.’
Als Hannelore in het ziekenhuis op sterven ligt, moedigt Arnon haar aan vol te houden. ‘Jij wilt toch bij het ezeltje blijven, of niet? Het zou toch doodzonde zijn als we niet meer bij elkaar zijn? Doodzonde, dat zeg ik je.’
De niet-religieuze kosmopoliet Arnon en zijn orthodox-joodse zus Maniou uit Israël zien hun moeder, al vrezend voor de dood, aftakelen. Het definitieve einde van het bewogen leven van Hannelore blijft in deze meeslepende documentaire achterwege.
Op 10 februari 2015 blies Hannelore Grunberg-Klein (1927-2015) haar laatste adem uit. Kort daarna werd zij begraven in Jeruzalem.
Moeder & Grunberg, eo, npo 2, 00.10-01.10 uur